Hoe bouw je zelfvertrouwen op
bij studie of werk?

Veel mensen zien zelfvertrouwen als een eigenschap die je hebt of niet hebt. Toch kan het groeien, al gaat dat anders dan ze denken. Complimenten en positief denken helpen er weinig bij. Hoe groeit het dan wel?

Wat zelfvertrouwen eigenlijk is

Zelfvertrouwen is het gevoel dat je iets aankunt, ook als je lang niet overal goed in bent. Je vertrouwt erop dat je met moeilijke situaties kunt omgaan. Dat is iets anders dan verwaandheid. Het is een rustig en stabiel gevoel van "dit kan ik aan", ook als het niet meteen lukt.

Je kunt zelfvertrouwen soms verwarren met het gevoel van zekerheid. Maar ook wie met zelfvertrouwen werkt of studeert, weet vaak niet hoe een tentamen of lastig gesprek afloopt. Het verschil is dat hij of zij onderweg op zichzelf vertrouwt.

Waarom complimenten het niet oplossen

Als je weinig zelfvertrouwen hebt, helpen complimenten maar korte tijd. Ze komen van buitenaf, terwijl zelfvertrouwen van binnen moet groeien. Zegt een stem in je hoofd dat je niet goed genoeg bent? Die laat zich door een compliment niet zomaar ompraten.

Om dezelfde reden is positief denken maar een tijdelijke oplossing. Je kunt jezelf best voorhouden dat je goed bent. Zonder ervaringen die dat bevestigen, houdt dat niet lang stand.

Hoe het echt groeit

Zelfvertrouwen groeit door kleine ervaringen. Je doet iets wat je spannend vindt, en je merkt dat het lukt. Je hoeft niet te beginnen bij het moeilijkste. Kies iets wat net buiten je comfortzone ligt en toch haalbaar is. Denk aan een vraag stellen in de werkgroep, of als eerste iets zeggen in het overleg. Daarna doe je het nog een keer, en nog een keer.

Door die herhaalde ervaring van "ik deed het en het ging" bouwt het gevoel zich langzaam op. Zo verzamel je je eigen bewijs dat je het kunt. Dat weegt zwaarder dan de lof van anderen.

Zelfkennis helpt mee

Als je weet wat je goed kunt en wat je drijft, is zelfvertrouwen makkelijker te bouwen. Je weet dan waar je kracht zit, ook op momenten dat je die zelf niet voelt. Zelfkennis en zelfvertrouwen versterken elkaar. Het een groeit sneller als het ander ook aandacht krijgt.

De rol van falen

Wie zelfvertrouwen wil opbouwen, zal ook moeten leren omgaan met dingen die niet lukken. Zo'n tegenvaller hoort bij het leren en zegt nog weinig over wat je kunt. Dat klinkt misschien als een cliché. Toch is omgaan met tegenvallers een vaardigheid, en veel mensen hebben die nooit geoefend.

Mensen met weinig zelfvertrouwen zien een mislukking bijna automatisch als bevestiging van hun twijfels. Zie je wel, denken ze dan. Wie meer zelfvertrouwen heeft, denkt eerder "dit keer niet, de volgende keer anders". Die andere manier van kijken lijkt misschien aangeboren. Je kunt het grotendeels leren. Het begint ermee dat je opmerkt wat je jezelf vertelt als iets tegenvalt. Denk aan een laag cijfer of een presentatie die stroef liep.

Zelfvertrouwen in een nieuwe omgeving

Als je aan een nieuwe baan, studie of rol begint, wordt je zelfvertrouwen extra op de proef gesteld. Je weet nog niet hoe het hier gaat en je hebt jezelf nog niet kunnen bewijzen. Daardoor voel je je al snel kleiner dan je bent.

Dat is normaal, en het helpt om te weten dat het tijdelijk is. Wat zelfvertrouwen in een nieuwe omgeving vooral vraagt, is tijd. Met talent heeft het weinig te maken. Naarmate je meer ervaringen opdoet die goed gaan, komt het vanzelf terug. Veel mensen trekken in die beginfase al conclusies over wie ze zijn. Dat is jammer, want daarvoor is het dan nog te vroeg.

Vergelijken werkt averechts

Zelfvertrouwen krimpt snel als je het meet aan anderen. Er is altijd wel iemand die verder is of meer heeft bereikt. Daarbij zie je van die ander alleen de buitenkant, en die leg je naast jouw eigen binnenkant. Zo'n vergelijking valt nooit in jouw voordeel uit.

De enige zinvolle vergelijking is die met jezelf. Ben je verder dan een jaar geleden? Reageer je anders op situaties die je vroeger blokkeerden? Zulke vragen vertellen je iets over groei. En om die groei draait het als je zelfvertrouwen opbouwt.