Wat zijn waarden
en waarom bepalen ze je loopbaan?

Op een bedrijfswebsite zijn waarden vaak vooral mooie woorden. Jouw waarden zijn de dingen die je werkelijk belangrijk vindt. Botst je werk daar steeds mee, dan merk je dat elke dag. Dat gebeurt ook als je niet precies kunt zeggen wat er wringt.

Waarden zijn niet wat je zou moeten vinden

Veel mensen noemen bij waarden dingen die goed klinken, zoals eerlijkheid, respect en teamwork. Maar jouw waarden zijn wat jou werkelijk beweegt, los van wat anderen ervan vinden. Dat kan vrijheid zijn, of invloed, of zekerheid, of uitdaging. Er is geen goede of foute waarde.

Soms kennen mensen hun eigen waarden nog niet goed. Ze hebben nooit de tijd genomen om daarover na te denken. Wat vinden ze zelf belangrijk, los van wat ze zouden moeten willen?

Hoe je je eigen waarden herkent

Kijk naar momenten op je werk waarop je je ongemakkelijk voelde. Dan gaat het om meer dan een beetje irritatie. Je zat op zo'n moment gewoon niet lekker in je vel. Vaak is dat een teken dat er iets botst met wat jij diep van binnen belangrijk vindt.

Kijk ook naar wat je energie geeft. Wanneer ging je zo op in je werk dat je niet op de klok keek? Wat was er toen anders dan normaal? In die momenten zit ook informatie over je waarden. Ik vraag hier in begeleiding altijd naar, omdat het sneller iets oplevert dan een lijstje invullen.

Waarden en werkplek

Een werkplek die steeds botst met jouw waarden, voelt elke dag een beetje zwaarder. Dat gaat zo geleidelijk dat je het lang niet opmerkt. Je past je aan en doet wat er van je verwacht wordt. Zo houd je je lang in, tot het op den duur meer kost dan je hebt.

Mensen die dit lang volhouden, beschrijven het achteraf als leven naast zichzelf. Ze functioneerden wel, alleen waren ze er zelf eigenlijk niet bij.

Waarden als kompas bij keuzes

Als je weet wat je waarden zijn, kun je ze gebruiken als maatstaf bij een keuze. Je gebruikt ze dan meer als gevoel dan als checklist, met vragen als: klopt dit? Past dit bij wie ik ben? Dat gevoel is betrouwbaarder dan een lijstje met voor- en nadelen.

Je waarden zelf blijven meestal lang hetzelfde. Wat wel kan groeien, is hoe goed je ze kent. Dat maakt het makkelijker om keuzes te maken die op lange termijn goed voelen.

Waarden in spanning met de buitenwereld

Soms weet je heel goed wat je waarden zijn. Toch botsen ze met wat de buitenwereld van je verwacht. Je omgeving vindt zekerheid belangrijk, terwijl jij vrijheid wilt. Of in je werkveld wordt verwacht dat je meedoet aan iets wat voor jou niet klopt. Dat is een lastige plek om te staan.

Het helpt om onderscheid te maken tussen twee dingen. Wat kun je werkelijk niet accepteren? En wat wil je tijdelijk accepteren, omdat je er iets anders voor terugkrijgt? Die afweging is persoonlijk. Je kunt hem alleen goed maken als je weet wat er voor jou op het spel staat.

Waarden zijn niet statisch

Waarden veranderen langzaam, en over de jaren kunnen ze verschuiven. Wat je op je twintigste het belangrijkste vond, staat op je veertigste misschien op een andere plek. Ervaring, verlies, verantwoordelijkheid en groei beïnvloeden allemaal wat je diep van binnen voorrang geeft.

Dat hoort bij volwassen worden en zegt niets over zwakte of wisselvalligheid. Heb je je waarden ooit één keer op een rij gezet en daarna nooit meer bekeken? Dan klopt je beeld van jezelf misschien niet meer helemaal. Het loont om af en toe opnieuw te kijken wat je nu belangrijk vindt. Dat geldt op elk punt in je loopbaan.

Wanneer waarden botsen met succes

Een van de moeilijkste situaties is als je succesvol bent in iets wat niet bij je waarden past. Je presteert en verdient goed en krijgt waardering, en toch voelt het hol. Zoiets kun je heel lang volhouden, juist omdat alle signalen van buiten zeggen dat het goed gaat.

In mijn gesprekken kom ik regelmatig mensen tegen die op papier alles hebben bereikt. Toch merken ze dat er iets mist. Achter dat gevoel zit bijna altijd een waarde die in hun werk steeds niet aan bod komt. Als je die aanwijzing serieus neemt, zet je de eerste stap naar werk dat succesvol is en ook klopt.