Moet je een studie kiezen
op basis van de arbeidsmarkt?

Ouders, decanen en studieadviseurs zeggen het regelmatig: kijk goed naar wat de arbeidsmarkt vraagt. Kies iets met perspectief. Zorg dat je straks een baan kunt vinden. Het klinkt verstandig. En dat is het ook, deels. Wie de arbeidsmarkt volledig negeert bij een studiekeuze, mist iets belangrijks. Maar wie hem als enig kompas gebruikt, ook.

De arbeidsmarkt van straks is niet die van nu

Een studie duurt drie tot vijf jaar. De arbeidsmarkt verandert sneller dan dat. Beroepen met nu veel vacatures kunnen over vijf jaar al te veel mensen hebben. En beroepen die nu schaars zijn, bestaan over tien jaar misschien nauwelijks meer in de vorm van nu. Wie nu kiest op basis van verwachtingen over werk, gokt op een toekomst die niemand precies kent.

Je hoeft de arbeidsmarkt daarom niet volledig te negeren. Hem als belangrijkste kompas gebruiken is alleen riskanter dan de meeste mensen denken.

Wat er mis gaat bij de verkeerde motivatie

Stel, je kiest een studie met goede kansen op werk. Alleen past die studie niet bij wie je bent. Je begint vol goede bedoelingen. Ergens in het tweede of derde jaar merk je dat de motivatie ontbreekt. Met luiheid heeft dat weinig te maken. Je bent elke dag bezig met iets wat niet bij je talenten past.

In mijn begeleiding zie ik dat patroon regelmatig terug. Mensen kozen een technische opleiding of een zorgstudie vanwege de zekerheid. Jaren later lopen ze vast, omdat er nooit een klik was. De zekerheid die de arbeidsmarkt leek te bieden, gaf hun nog geen werkend leven dat bij hen paste.

Wat een beter vertrekpunt is

Een beter vertrekpunt ben jijzelf. Wie ben je, en wat geeft je energie? Hoe werk je van nature, en in welke omgeving kom je het best tot je recht? Als je dat op een rij hebt, zoek je richtingen die daarbij passen. Daarna kijk je hoe die op de arbeidsmarkt liggen. De kans op werk telt dan mee, samen met andere factoren.

Dat is een heel andere volgorde, en het levert een heel andere keuze op.

En AI dan?

Steeds vaker krijg ik een vraag over AI. Heeft het nog wel zin om iets te kiezen, als AI straks zo veel overneemt? Het is een eerlijke vraag. De onzekerheid die eronder zit is reëel, want AI verandert beroepen, soms snel. Juist daardoor wordt een goede studiekeuze belangrijker.

Beroepen die goed bestand zijn tegen automatisering, hebben iets gemeen. Ze vragen om menselijk oordeel, relatie, context of creativiteit. Dat zijn precies de kwaliteiten die bij sommige mensen van nature sterk zijn, en bij anderen niet. Wie vanuit zijn eigen talenten kiest, komt bijna vanzelf uit bij iets wat moeilijker te automatiseren is. Dat hoeft hij vooraf niet uit te rekenen. Het volgt uit doen wat bij hem past.

De onzekerheid over AI treft trouwens iedereen, hoe je ook kiest. Het verschil is dat iemand die doet wat hem energie geeft, makkelijker beweeglijk blijft. Die past zich aan en leert door, ook als zijn werk een andere vorm krijgt. Iemand die puur voor de zekerheid koos, heeft bij tegenwind minder om op terug te vallen.

Talent en arbeidsmarkt hoeven niet te botsen

De meeste mensen kunnen een richting vinden die past bij wie ze zijn en ook kans op werk biedt. Die twee gaan meestal goed samen. Die richting vind je wel het makkelijkst als je bij jezelf begint. Daarna kijk je wat er op de arbeidsmarkt past.